ଲୟ ବିଲୟ

ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି

ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତିଙ୍କ କାଳଜୟୀ ଉପନ୍ୟାସ 'ଲୟ ବିଲୟ' ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଏହା କେବଳ ଏକ କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ମଣିଷ ମନର ଗହନ କୋଣର ଏକ ଯାତ୍ରା, ଯେଉଁଠି ସହରୀ ଜୀବନର ଚାପ ଆଉ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।

ପରିଚୟ (Introduction)

କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏକ ରେଳ ଯାତ୍ରାରୁ, ଯେଉଁଠି ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ତରୁଣ ରାୟ ନିଜ ପରିବାର ସହ କଲିକତାରୁ ପୁରୀ ଅଭିମୁଖେ ଯାଉଛନ୍ତି । ରେଳ ଝରକାରୁ ଦିଶୁଥିବା ଅଛିଣ୍ଡା ବିଶାଳ ଆକାଶ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭାକୁ ଦେଖି ୫୦ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ତରୁଣଙ୍କୁ ଲାଗୁଛି ଯେ ସେ ଯେମିତି କେଉଁ ଏକ ଅପରିଚିତ ଜାଗାରୁ ନିଜ 'ଘର'କୁ ଫେରୁଛନ୍ତି । ଏହି 'ଘର' କୌଣସି ଇଟା-ପଥରର ତିଆରି କୋଠା ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜ ଆତ୍ମାର ସେହି ମୁକ୍ତ ପରିବେଶ ଯାହାକୁ ସେ କଲିକତା ଭଳି ମହାନଗରୀର ଯାନ୍ତ୍ରିକତା ଭିତରେ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ହଜାଇ ଦେଇଥିଲେ ।

ତରୁଣ ରାୟ ଜଣେ ସାଧାରଣ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ କିରାନି, ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ୨୫ ବର୍ଷ ଧରି ଛୋଟ ଫ୍ଲାଟ୍ ଏବଂ ଅଫିସର ବନ୍ଦୀ ଜୀବନ ଭିତରେ ନିଜକୁ ସୀମିତ କରି ରଖିଥିଲେ । ସାଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳା ପତ୍ନୀ କାନ୍ତିମୟୀ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଗେହ୍ଲା ଝିଅ ଛଳନା । ମାତ୍ର ଚାରିଦିନର ଛୁଟି ନେଇ ପୁରୀ ଆସିଥିବା ଏହି ପରିବାର ପାଇଁ ଏହା କେବଳ ଏକ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ଏକ 'ନୂଆ ମଣିଷ'କୁ ଖୋଜିବାର ପ୍ରୟାସ । ସହରର ବଡ଼ ବଡ଼ କୋଠା ଯେଉଁଠି ମଣିଷକୁ ଗିଳିବାକୁ ଧାଉଁଛନ୍ତି, ସେଇଠି ପୁରୀର ଅସରନ୍ତି ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନୀଳଚକ୍ର ତରୁଣଙ୍କୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ମୁକ୍ତିର ସ୍ୱାଦ ଦିଅନ୍ତି ।

'ଲୟ' ଏବଂ 'ବିଲୟ' ଶବ୍ଦ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ସମଗ୍ର ଉପନ୍ୟାସର ଦର୍ଶନ ଲୁଚି ରହିଛି-। 'ଲୟ'ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମିଶିଯିବା ଏବଂ 'ବିଲୟ'ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନିଜର ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ତା ବା ଅହଂକାରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଜଗତର ବିଶାଳତା ମଧ୍ୟରେ ହଜାଇ ଦେବା । ସମୁଦ୍ରର ଅସରନ୍ତି ଗର୍ଜନ ଏବଂ ବିରାଟ ଆକାଶ ଆଗରେ ମଣିଷର କ୍ଷୁଦ୍ରତା, ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ଭୟ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ଦୁଶ୍ଚିନ୍ତା କିଭଳି ମିଳେଇଯାଏ, ତାହା ଏଠାରେ ବଡ଼ ଭାବପ୍ରବଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି (Setting and Context)

ଉପନ୍ୟାସର କାହାଣୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ଗତିଶୀଳ: ଗୋଟିଏ ହେଉଛି କଲିକତା ଭଳି ଏକ ବହୁଭାଷୀ ମହାନଗରୀର ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଜୀବନ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ପୁରୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତଥା ପ୍ରାକୃତିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି । ଉପନ୍ୟାସର ଆରମ୍ଭ ଏକ ରେଳ ଯାତ୍ରାରୁ ହୁଏ, ଯାହା ପାଠକକୁ ସହରର ସଂକୀର୍ଣ୍ଣତା ଭିତରୁ ମୁକ୍ତ କରି ପୁରୀର ଅସରନ୍ତି ବିସ୍ତୃତି ଆଡ଼କୁ ଘେନିଯାଏ । କଲିକତାର ଜୀବନକୁ ଏଠାରେ "ପାରାଖୋପ" ବା ଛୋଟ ଫ୍ଲାଟ୍ ସହ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱକୁ ଅଫିସ୍ ଏବଂ ବାସଗୃହର ଚାରିକାନ୍ଥ ଭିତରେ ବନ୍ଦୀ କରି ରଖିଥାଏ । ସହରର ବଡ଼ ବଡ଼ କୋଠାଗୁଡ଼ିକ ଯେମିତି ମଣିଷକୁ ଗିଳିବାକୁ ଧାଉଁଛନ୍ତି ଏବଂ ରାସ୍ତାର କୋଳାହଳ ଭିତରେ ମଣିଷ ନିଜକୁ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ଅସହାୟ ମନେକରେ ।

ଅନ୍ୟପଟେ, କାହାଣୀର ପ୍ରକୃତ କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ପୁରୀର ମହୋଦଧି ବା ସମୁଦ୍ର କୂଳ । ପୁରୀର ଏହି ପରିବେଶରେ ସମୁଦ୍ରର ବିଶାଳତା ଏବଂ ଅଛିଣ୍ଡା ଆକାଶ ମଣିଷ ମନର ସବୁ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣତାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ । ସମୁଦ୍ରର ଢେଉ ପରେ ଢେଉ ମାଡ଼ିଆସିବା ଏବଂ ତା’ର ଗମ୍ଭୀର ଗର୍ଜନ ଜୀବନର ଅନନ୍ତ ପ୍ରବାହକୁ ସୂଚାଏ । ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରୁ ଆସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକତା ଏବଂ ଶାନ୍ତିର ମହାପୀଠ । ପୁରୀ ଷ୍ଟେସନରେ ପଣ୍ଡାମାନଙ୍କର ଗହଳି, ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ମାଛ ଧରୁଥିବା ବଳିଷ୍ଠ ନୋଳିଆ, ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ଶ୍ମଶାନରେ ଜଳୁଥିବା ଚିତା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମଠ-ମନ୍ଦିରର ପବିତ୍ରତା କାହାଣୀକୁ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ରୂପ ଦେଇଛି ।

ସାମାଜିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଦେଖିଲେ, ଏହି ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଜଣେ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ମଣିଷର ଆର୍ଥିକ ଓ ମାନସିକ ସଂଘର୍ଷକୁ ଦର୍ଶାଏ । ତରୁଣ ରାୟଙ୍କ ପରିବାର ଚାରିଦିନର ପୁରୀ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ପଇସା ସଞ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ସେହି ସମୟର ସାଧାରଣ ଚାକିରିଆ ମଣିଷର ବାସ୍ତବ ଚିତ୍ର । ଜୀବନରେ ଆସୁଥିବା ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ, ଏକମାତ୍ର କନ୍ୟାର ବିବାହ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା ଏବଂ ସହରୀ ଜୀବନର କ୍ଳାନ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ପୁରୀର ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ମଣିଷକୁ ନିଜର ସତ୍ତା ହଜାଇବାକୁ (ବିଲୟ) ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବିଶାଳତା ସହ ମିଶିବାକୁ (ଲୟ) ପ୍ରେରଣା ଦିଏ । ଏହି ପୃଷ୍ଠଭୂମି ହିଁ ପାଠକକୁ "ମୁଁ କିଏ ?" ଭଳି ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଖୋଜିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ରମାନେ (Major Characters)

ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତିଙ୍କ 'ଲୟ ବିଲୟ' ଉପନ୍ୟାସରେ ଥିବା ପ୍ରମୁଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚରିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ:

ତରୁଣ ରାୟ: ତରୁଣ ରାୟ କଲିକତାର ଜଣେ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ କିରାନି, ଯିଏ ସହରର କ୍ଳାନ୍ତି ପରେ ପୁରୀରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୁକ୍ତି ଓ ଜୀବନର ଗଭୀର ଦର୍ଶନ ଲାଭ କରନ୍ତି ।

କାନ୍ତିମୟୀ: କାନ୍ତିମୟୀ ତରୁଣଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳା ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ନିଜ ପରିବାର ପ୍ରତି ସମର୍ପିତ ରହି ପୁରୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶରେ ନିଜ ଭିତରେ ଗଭୀର ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ।

ଛଳନା: ତରୁଣଙ୍କ ଏକମାତ୍ର କନ୍ୟା ଛଳନା ଆଧୁନିକ ଚିନ୍ତାଧାରାସମ୍ପନ୍ନ, ଯାହାର ବିବାହ ଚିନ୍ତା ବାପାମାଆଙ୍କୁ ଘାରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମୁଦ୍ରର ବିଶାଳତାକୁ ମନଭରି ଉପଭୋଗ କରେ ।

ମାନ ବାବୁ: ବିମାନ ବାବୁ ଜଣେ ବୀମା ଏଜେଣ୍ଟ, ଯିଏ ତରୁଣଙ୍କୁ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ବାସ୍ତବିକତା ବୁଝାଇବା ସହ ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ସଦୃଶ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।

ଅଇଣ୍ଠୁ ସାମନ୍ତସିଂହାର: ପୁରୀର କଲେଜ ଛାତ୍ର ଅଇଣ୍ଠୁ ଜଣେ ଶାନ୍ତ ଓ ସରଳ ଯୁବକ, ଯାହାଙ୍କୁ ତରୁଣ ନିଜ ଝିଅ ପାଇଁ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର ଭାବେ ବିଚାର କରନ୍ତି ।

ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରର ସାଧୁ: ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରରେ ଭେଟିଥିବା ସାଧୁ ମୃତ୍ୟୁର ଚରମ ସତ୍ୟକୁ ବଖାଣି ତରୁଣଙ୍କୁ ବୁଝାନ୍ତି ଯେ ଆତ୍ମା ଅମର ଏବଂ ଜୀବନ କେବଳ ଏକ କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ ଲୀଳା ।

ରିକ୍ସାବାଲା ନାଇଡୁ: ରିକ୍ସାବାଲା ନାଇଡୁ ଜୀବନ ସହ ସଂଗ୍ରାମ କରୁଥିବା ଜଣେ କର୍ମଠ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯିଏ କଷ୍ଟ କରି ମଧ୍ୟ ନିଜ ପୁଅର ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି ।

ପୁରୀର ପଣ୍ଡା: ପୁରୀ ଷ୍ଟେସନର ପଣ୍ଡା ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରି ଜଗନ୍ନାଥ ଦର୍ଶନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷରେ ତରୁଣଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଆନ୍ତରିକତା ସହ ବିଦାୟ ଦିଅନ୍ତି ।

ସ୍ୱାମୀ ରାମାନନ୍ଦ ଓ ଚିଦାନନ୍ଦ: ଶିକ୍ଷିତ ବାବାଜୀ ସ୍ୱାମୀ ରାମାନନ୍ଦ ଓ ଚିଦାନନ୍ଦ ଦର୍ଶନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପଣ୍ଡିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ବୀମା କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଥାଆନ୍ତି ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ (Main Content)

ଉପନ୍ୟାସର କାହାଣୀ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ କଲିକତାରୁ ପୁରୀ ଅଭିମୁଖେ ଯାଉଥିବା ଏକ ରେଳ ଯାତ୍ରାରୁ । କାହାଣୀର ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ତରୁଣ ରାୟ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ୨୫ ବର୍ଷ ଧରି କଲିକତାର ଏକ ଶିଳ୍ପପତିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ କିରାନି ଭାବେ କାମ କରି ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ନିଜ ପତ୍ନୀ କାନ୍ତିମୟୀ ଏବଂ ଝିଅ ଛଳନାଙ୍କ ସହ ଚାରିଦିନର ଛୁଟି ମନାସି ପୁରୀ ବାହାରିଛନ୍ତି । ଟ୍ରେନ୍ ଝରକା ଦେଇ ବାହାରର ଅସରନ୍ତି ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ ତରୁଣ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି ଯେ, ସେ ଯେମିତି କୌଣସି ଅତି ଅପରିଚିତ ଜାଗାରୁ ନିଜ 'ଘର'କୁ ଫେରୁଛନ୍ତି । ସହରର "ପାରାଖୋପ" ବା ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଫ୍ଲାଟ୍‌ରେ ବନ୍ଦୀ ରହିଥିବା ମଣିଷଟି ପାଇଁ ବାହାରର ଏହି ବିସ୍ତୃତି ଏକ ନୂଆ ଜୀବନର ସଙ୍କେତ ଦିଏ । ସହରରେ ସେ ସବୁବେଳେ ଏକ ମୁଖା ପିନ୍ଧି ଚଳୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସନ୍ଦେହ ଓ ଅବିଶ୍ୱାସ ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗୀ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପୁରୀ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେବା ମାତ୍ରେ ତାଙ୍କ ମନରୁ ସେହି ସହରୀ କ୍ଳାନ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ ଧୋଇ ହୋଇଯାଉଛି ।

ଟ୍ରେନ୍ ଯେତେବେଳେ ପୁରୀ ପାଖାପାଖି ହେଉଛି, ଦୂର ଦିଗ୍‌ବଳୟରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବଡ଼ଦେଉଳ ଓ ନୀଳଚକ୍ର ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛି । ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଟ୍ରେନ୍ ଭିତରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାଭାଷୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରୁ ଆସିଥିବା ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଭୁତ ଏକତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି । ପଞ୍ଜାବୀ ହେଉ କି କନ୍ନଡ଼, ସମସ୍ତଙ୍କ ତୁଣ୍ଡରୁ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ ବାହାରୁଛି–"ଜଗନ୍ନାଥ" । ତରୁଣ ରାୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ଯେ, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହି ସାର୍ବଜନୀନ ଚେତନା ଆଗରେ ମଣିଷର ବେଶଭୂଷା ବା ଜାତିର ବିଭେଦ ରହୁନାହିଁ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ମୁକ୍ତିର ଏକ ନୂଆ ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ କରୁଛି ।

ଷ୍ଟେସନରେ ପହଞ୍ଚିବା ମାତ୍ରେ ତରୁଣ ରାୟଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ପଣ୍ଡାମାନଙ୍କର ଏକ ଦଳ ମାଡ଼ି ଆସୁଛନ୍ତି । ପଣ୍ଡାମାନେ ନିଜର ଅଧିକାର ଦାବି କରି ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତରୁଣଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ସହରୀ ସତର୍କତା ତାଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହୀ କରି ଦେଉଛି । ସେ ଭାବୁଛନ୍ତି ଯେ ଏମାନେ ହୁଏତ ତାଙ୍କଠାରୁ ପଇସା ଲୁଟିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ପୁରୀ ତାଙ୍କୁ ଅତି ଆନ୍ତରିକତାର ସହ ସ୍ୱାଗତ କରୁଛି । ପରିବାର ସହ ରିକ୍ସାରେ ହୋଟେଲ ଯିବା ବାଟରେ ସମୁଦ୍ରର ଗର୍ଜନ ତାଙ୍କୁ ପାଗଳ କରୁଛି । ରିକ୍ସାବାଲା ନାଇଡୁ ମାଧ୍ୟମରେ ଲେଖକ ଜଣେ ଶ୍ରମିକ ମଣିଷର ସଂଘର୍ଷମୟ ଜୀବନ ଓ ପରିବାର ପାଇଁ ଥିବା ତାର ସ୍ୱପ୍ନକୁ ବଖାଣିଛନ୍ତି ।

ହୋଟେଲରେ ରହିବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ତରୁଣ ରାୟ ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମୁଦ୍ରର ଅସରନ୍ତି ଢେଉ ତାଙ୍କର ଚେତନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛି । ଢେଉ ପରେ ଢେଉ ମାଡ଼ି ଆସିବା ଏବଂ ତା’ର ଗମ୍ଭୀର ଗର୍ଜନ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନର ଅନନ୍ତ ପ୍ରବାହର ସଙ୍କେତ ଦେଉଛି । ସେ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି ଯେ, ସହରରେ ସେ ଯେଉଁ ମପାଚୁପା ଜୀବନ ବଞ୍ଚୁଥିଲେ, ତାହା କେବଳ ଏକ ଖୋଳପା ଥିଲା । ଏହି ସମୁଦ୍ର ଆଗରେ ସେ ନିଜକୁ ଜଣେ ସାଧାରଣ କିରାନି ବୋଲି ଭାବିବା ଛାଡ଼ି ଜଣେ "ବିଶ୍ୱମାନବ" ଭାବେ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ରୂପାନ୍ତରକୁ ଲେଖକ 'ଲୟ' ବୋଲି କହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବିଶାଳତା ସହ ମିଶିଯାଏ ।

ପୁରୀରେ ତରୁଣ ରାୟଙ୍କର ଭେଟ ହୁଏ ବୀମା ଏଜେଣ୍ଟ ବିମାନ ବାବୁଙ୍କ ସହ । ବିମାନ ବାବୁ କେବଳ ଜଣେ ବ୍ୟବସାୟୀ ନୁହଁନ୍ତି, ସେ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଏକ ଗଭୀର ସମୀକ୍ଷକ । ସେ ତରୁଣଙ୍କୁ ବୀମା କରିବା ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦେବା ସହ ମଣିଷର ମୃତ୍ୟୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅବସ୍ଥା ଓ ପରିବାରର ନିରାପତ୍ତା ବିଷୟରେ ଚେତାଇ ଦିଅନ୍ତି । ଏକ ହାସ୍ୟରସାତ୍ମକ ଘଟଣା କ୍ରମରେ, ତରୁଣ ରାୟ ସମୁଦ୍ର କୂଳରୁ ଏକ ମାଛ କିଣି ଆଣନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସେ "ମ୍ୟାକ୍‌ରେଲ୍" ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପରେ ବିମାନ ବାବୁଙ୍କଠାରୁ ଜାଣିବାକୁ ପାଆନ୍ତି ଯେ ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର "ମଗର" ବା ଶାର୍କ ଛୁଆ । ଏହି ଘଟଣାଟି ଜୀବନର ଅନିଶ୍ଚିତତା ଓ ବିପଦ ବିଷୟରେ ଏକ ସୂଚନା ଦିଏ ।

ସନ୍ଧ୍ୟା ଆଳତି ସମୟରେ ତରୁଣ ରାୟ ନିଜ ପରିବାର ସହ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଉଛନ୍ତି-। ମନ୍ଦିରର ସେହି ପବିତ୍ର ପରିବେଶ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚକାଡୋଳା ଆଗରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ତରୁଣ ନିଜର ସବୁ ଅଭିମାନ ଓ ଦୁଃଖ ଅଜାଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି ଯେ, ଜୀବନଯାକ ସେ ଯେଉଁ ଶାନ୍ତି ଖୋଜୁଥିଲେ, ତାହା ଏହି ଆତ୍ମ-ସମର୍ପଣ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଅଛି । ଭଗବାନଙ୍କ ଆଗରେ ସେ ନିଜକୁ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ନିରୀହ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।

ରାତିରେ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ବୁଲିବା ବେଳେ ତରୁଣଙ୍କର ଭେଟ ହୁଏ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରର ଜଣେ ସାଧୁଙ୍କ ସହ । ସେହି ସାଧୁ ତାଙ୍କୁ ଜଳୁଥିବା ଚିତା ଦେଖାଇ ମୃତ୍ୟୁର ଚରମ ସତ୍ୟ ବୁଝାଉଛନ୍ତି । ତରୁଣ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି ଯେ, ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ଶରୀରର ଶେଷ, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ଅମର । ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ଚେତନା ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ଭୟ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ଦୁଶ୍ଚିନ୍ତାକୁ ଦୂର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି ।

ପୁରୀର ଅବସ୍ଥାନ କାଳରେ ଛଳନା ଏବଂ କାନ୍ତିମୟୀ ଅଇଣ୍ଠୁ ସାମନ୍ତସିଂହାର ନାମକ ଜଣେ କଲେଜ ଯୁବକକୁ ଭେଟୁଛନ୍ତି । ଅଇଣ୍ଠୁର ସରଳତା ଓ ଶାଳୀନତା ତରୁଣ ରାୟଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି । ସେ ଭାବୁଛନ୍ତି ଯେ, ହୁଏତ ଏହି ଯୁବକଟି ତାଙ୍କ ଝିଅ ପାଇଁ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର ହୋଇପାରେ । ସହରୀ ଜୀବନର ଯାନ୍ତ୍ରିକ "ବର ଖୋଜା" ପଦ୍ଧତି ଅପେକ୍ଷା ଏହି ସ୍ୱାଭାବିକ ପରିଚୟ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଆତ୍ମସନ୍ତୋଷ ଦେଉଛି ।

ଛୁଟି ଶେଷ ହେବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ତରୁଣ ରାୟ ପୁଣି ଟ୍ରେନ୍‌ରେ ବସି କଲିକତା ଫେରୁଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ସେହି ପୁରୁଣା ଭୟ ବା ଦୁଶ୍ଚିନ୍ତା ନାହିଁ । ସେ ବୁଝିପାରିଛନ୍ତି ଯେ, ସ୍ଥାନ ବଦଳିଲେ ବି ମଣିଷ ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ମୁକ୍ତିକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଚାଲିପାରିବ । ଟ୍ରେନ୍ ଚାଲିବା ବେଳେ ସେ ଆଖି ବୁଜି ସମୁଦ୍ରର ଗର୍ଜନ ଏବଂ ବଡ଼ଦେଉଳର ନୀଳଚକ୍ରକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରୀ ଆଉ କେବଳ ଏକ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳ ହୋଇ ରହିନାହିଁ, ବରଂ ତାହା ତାଙ୍କ ଆତ୍ମାର ଏକ ଅଂଶ ପାଲଟିଯାଇଛି ।

ଏହି ସମଗ୍ର କାହାଣୀଟି ମଣିଷ ମନର ସଂକୀର୍ଣ୍ଣତା (ବିଲୟ) କିଭଳି ବିଶ୍ୱ-ଚେତନାର ବିଶାଳତା (ଲୟ) ମଧ୍ୟରେ ହଜିଯାଏ, ତାହାର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା । ତରୁଣ ରାୟଙ୍କ ଏହି ଯାତ୍ରା ପ୍ରତିଟି ପାଠକକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା 'ମୁକ୍ତ ମଣିଷ'କୁ ଖୋଜିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ ।

ଉପସଂହାର (Conclusion)

ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତିଙ୍କ 'ଲୟ ବିଲୟ' ଉପନ୍ୟାସର ଉପସଂହାର କେବଳ ଏକ କାହାଣୀର ଶେଷ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମଣିଷ ଚେତନାର ଏକ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଘୋଷଣା । ତରୁଣ ରାୟଙ୍କ ପରି ଜଣେ ସାଧାରଣ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ କିରାନିର ମାନସିକତା କିଭଳି ପୁରୀର ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଯାଏ, ତାହା ହିଁ ଏହି ଉପନ୍ୟାସର ଚରମ ସାର୍ଥକତା । କାହାଣୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ପାଠକ ଦେଖେ ଯେ, ଯେଉଁ ତରୁଣ ରାୟ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଏବଂ ଝିଅର ବିବାହ ପାଇଁ ଅହରହ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲେ, ସେ ଏବେ ସମୁଦ୍ରର ଅସରନ୍ତି ବିସ୍ତୃତି ଆଗରେ ସେହି ସବୁ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣତାକୁ 'ବିଲୟ' ବା ବିସର୍ଜନ କରିସାରିଛନ୍ତି ।

ପୁରୀର ସେହି ଚାରିଦିନର ଅନୁଭୂତି ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ସହରୀ 'ମୁଖା'କୁ ଖସାଇ ଦେଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏକ 'ନୂଆ ମଣିଷ' ଭାବେ ଗଢ଼ି ତୋଳିଛି । ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଚକାଡୋଳା ଆଗରେ ସେ ବୁଝିପାରିଛନ୍ତି ଯେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହି ସାର୍ବଜନୀନ ସୃଷ୍ଟିରେ କେହି କାହାର ପର ନୁହଁନ୍ତି; ସବୁ ମଣିଷ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ସ୍ନେହର ଡୋରିରେ ବନ୍ଧା ।

କାହାଣୀର ଶେଷରେ ଯେତେବେଳେ ପରିବାରଟି ଟ୍ରେନ୍‌ରେ ବସି ପୁଣି କଲିକତା ଫେରିଯାଉଛି, ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ବିଷାଦ ନାହିଁ । ବାହାରେ ପୁରୀର ସହର ଓ ସମୁଦ୍ର ପଛକୁ ରହିଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତରୁଣଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ଜହ୍ନ ଝଲମଲ ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ମନ୍ଦିରର ନୀଳଚକ୍ର ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିଯାଇଛି । ଏହି ପରିସମାପ୍ତି ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ସଂସାରର ଜଞ୍ଜାଳ ଭିତରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ନିଜ ଭିତରେ ଏକ ଅନନ୍ତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆନନ୍ଦକୁ ଜାରି ରଖିପାରିବ ।